S&P 500 đã tăng 12.65% trong năm 2026 và kết phiên ngày thứ Sáu ở mức 7,711.75. Một bài báo trên Wall Street Journal cho rằng đợt sôi động giao dịch hiện tại không giống năm 1999 mà là năm 1901.
Thời kỳ tăng trưởng đó đã kết thúc bằng “Cơn hoảng loạn năm 1907”, khi nhà báo Jason Zweig cho rằng điều nguy hiểm không phải là cổ phiếu đắt đỏ, mà là các khoản tiền vay và kiểu giao dịch giống như đánh bạc.
Những con số gợi nhớ năm 1901
Zweig dựa vào một con số: tỷ lệ giao dịch quay vòng trên Sàn Giao dịch Chứng khoán New York (NYSE) đã đạt đến 319% vào năm 1901. Nghĩa là toàn bộ thị trường được mua bán lại khoảng mỗi 4 tháng.
Các cửa hàng “bucket shop” đã cho phép nhà đầu tư nhỏ lẻ đặt cược với tỷ lệ đòn bẩy cao vào việc giá cổ phiếu sẽ tăng hay giảm, nhưng thực tế không có cổ phiếu nào đổi chủ. Hình thức đặt cược đó không khác biệt nhiều so với thị trường hiện nay.
Lựa chọn giao dịch trong ngày (same-day options) chiếm 66.2% tổng khối lượng giao dịch hợp đồng quyền chọn S&P 500 trong tháng 07, một mức kỷ lục mới, theo báo cáo của Cboe cho biết. Các nền tảng dự đoán thị trường cũng mở rộng danh mục sản phẩm, từ giá token đến các nội dung liên quan thể thao.
Vay ký quỹ cũng tăng theo, với tổng dư nợ margin đạt 1.42 nghìn tỷ USD vào tháng 07, theo hồ sơ công bố của Cơ quan Quản lý Ngành Tài chính (FINRA). Một năm trước đó, con số này là 1.02 nghìn tỷ USD.
Theo dõi chúng tôi trên X để cập nhật thông tin nóng hổi từng phút
Năm 1907 sụp đổ vì thanh khoản, không phải vì định giá
Một sự kiện tưởng như nhỏ đã châm ngòi: hai nhà đầu cơ thất bại trong việc thao túng cổ phiếu United Copper vào tháng 10/1907. Hậu quả nối tiếp, các công ty tín thác (trust company) – những bên cho vay ít bị kiểm soát, chỉ giữ khoảng 5% tiền gửi dưới dạng tiền mặt – đã gặp phải các cuộc rút tiền ồ ạt. Trong khi đó, các ngân hàng quốc gia giữ đến 25% dự trữ tiền mặt.
Sau đó tiền mặt bốc hơi rất nhanh. Lãi suất vay qua đêm tăng từ 9.5% lên 70%, rồi vọt lên 100% chỉ sau hai ngày. J.P. Morgan đã phải vận chuyển tiền mặt đến sàn giao dịch để duy trì nhịp giao dịch. Quốc hội Mỹ sau đó thành lập Cục Dự trữ Liên bang (Fed) sau sáu năm.
Chỉ số Dow đã giảm tới 40.9% từ đỉnh tháng 12/1906 đến đáy tháng 11/1907, theo một nghiên cứu của Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia cho biết.
Đa số các so sánh với bong bóng trước đó đều dựa trên định giá. Tỷ lệ giá trên lợi nhuận Shiller-P/E hiện gần mức 42, trong khi mức trung bình dài hạn chỉ là 17.4, và cũng chỉ đứng sau kỷ lục tháng 12/1999. Tuy nhiên, cảnh báo của Zweig lại trầm lặng hơn và khó phòng tránh hơn.
Thị trường crypto cũng dùng chung dòng tiền giống hệ thống tài chính truyền thống. Bitcoin (BTC) hiện giao dịch quanh mức 78,618 USD và cũng đã chạy song song với S&P 500 trong những cú sốc rủi ro trước đây.
Khi thị trường tăng giá, tiền mặt trông như một khoản dự phòng “chết”. Nhưng khi mọi người cần đến nó nhất, nó lại trở thành công cụ đòn bẩy quan trọng.
